دکتر سیدفرزاد محمدی، استاد همکار مرکز تحقیقات دماری در چشم‌پزشکی جامعه‌محور، رئیس مرکز تحقیقات چشم‌پزشکی ترجمانی بیمارستان فارابی و رئیس اداره سلامت چشم و پیشگیری از نابینایی دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت، در گفت‌وگویی اختصاصی، از پیگیری برنامه‌های تقویت‌شده سلامت بینایی کودکان و نوجوانان در چارچوب «جنبش پورسان: پنجره واحد رفاه، سلامت و ایمنی نسلی» خبر داد.

«جنبش پورسان» در حوزه سلامت چشم چه هدفی را دنبال می‌کند و مرکز تحقیقات دماری چه نقشی دارد؟

«جنبش پورسان» با هدف ارتقای سلامت نسل آینده و پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر کودکان و نوجوانان (Child NCD) طراحی شده است. در حوزه سلامت چشم، مرکز تحقیقات دماری در چشم‌پزشکی جامعه‌محور، از سوی دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت مأمور توسعه بسته‌های خدمتی و مداخلات مترتب در این امر برای سلامت چشم کودکان و نوجوانان است. با رهبری و هدایت همکاران پرتلاش و مجربی مانند خانم دکتر یاراحمدی و آقای دکتر جندقی، امیدواریم ما نیز در این توسعه بهداشتی دارای اثر باشیم.

در سال‌های نخست زندگی، کدام محورها اولویت دارند؟

چهار محور اصلی را دنبال می‌کنیم: غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس، شناسایی آب‌مروارید مادرزادی از طریق ارزیابی رفلکس قرمز چشم، سلامت انکساری و بینایی کودکان پیش‌دبستانی و ارزیابی تکامل طبیعی بینایی در دوران شیرخوارگی. برخی از این خدمات پیش‌تر در بسته‌های سلامت کودکان پیش‌بینی شده‌اند یا ارائه می‌شوند، اما برای ارتقای پوشش و کیفیت، بازنگری بسته‌ها، تقویت زیرساخت‌ها، آموزش نیروی انسانی، توسعه نظام ارجاع و پایش مستمر ضروری است.

در سنین مدرسه و نوجوانی چه موضوعاتی مورد توجه است و قوز قرنیه چگونه غربالگری می‌شود؟

در گروه سنی تا ۱۸ سال، شناسایی عیوب انکساری، پیشرفت نزدیک‌بینی، خستگی چشم، مشکلات بینایی مؤثر بر عملکرد تحصیلی، بیماری‌های قرنیه و آلرژی‌های چشمی اهمیت دارند. قوز قرنیه (کراتوکونوس) نیز از جمله این اختلالات است که به‌صورت غیرمستقیم و از طریق سنجش دوره‌ای حدت بینایی، امکان غربالگری اولیه آن فراهم می‌شود و موارد مشکوک برای ارزیابی تخصصی‌تر ارجاع می‌شوند. برخی از این مشکلات صرفا با سنجش حدت بینایی شناسایی نمی‌شوند و لازم است در طراحی بسته‌های خدمت، پرسشگری هدفمند و مسیرهای مناسب ارجاع برای ارزیابی تخصصی توسط چشم‌پزشک یا بینایی‌سنج پیش‌بینی شود.

«بهداشت دیجیتال» را چگونه در این برنامه جای داده‌اید؟

این مفهوم یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در نشست‌های زنجان و مرند بوده است. پیامدهای استفاده نامناسب و بیش‌ازحد از ابزارهای دیجیتال محدود به سلامت چشم نیست و خواب سالم، سلامت روان، روابط اجتماعی و رشد و تکامل کودکان را نیز دربرمی‌گیرد. در حوزه بینایی نیز خستگی و خشکی چشم و افزایش نزدیک‌بینی به دلیل افزایش زمان استفاده از نمایشگرها و کاهش فعالیت در فضای باز، نگرانی‌های جدی هستند. پیشنهاد شده بهداشت دیجیتال به‌عنوان یکی از محورهای مشترک «جنبش پورسان» مورد توجه قرار گیرد و در صورت ضرورت، کارگروهی تخصصی تشکیل شود.

اجرای آزمایشی در مرند و آق‌قلا چه فرصتی برای سلامت بینایی فراهم می‌کند؟

این دو شهرستان به‌عنوان مناطق پایلوت انتخاب شده‌اند و فرصت مناسبی برای طراحی، اجرا و ارزیابی الگوهای تقویت خدمات سلامت کودکان و نوجوانان، از جمله سلامت چشم و بینایی، فراهم می‌کنند. در مأموریت آتی به استان گلستان نیز تلاش می‌شود امکان‌پذیری مداخلات پیشنهادی حوزه سلامت بینایی بررسی و الگوهای قابل توسعه تدوین شود. رویکرد اصلی، توسعه خدماتی واقع‌بینانه، کم‌هزینه و قابل ادغام در نظام جاری سلامت است؛ با بهینه‌سازی خدمات موجود، تقویت آموزش، توسعه سازوکارهای ارجاع و استفاده از ظرفیت‌های بین‌بخشی.

همکاری‌های بین‌بخشی چه جایگاهی در این جنبش دارد؟

توسعه خدمات سلامت کودکان و نوجوانان صرفا از طریق نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی امکان‌پذیر نیست. باید از ظرفیت شوراهای سلامت و امنیت غذایی در سطوح ملی، استانی و شهرستانی برای هماهنگی با وزارت آموزش و پرورش، سازمان بهزیستی، شهرداری‌ها، دستگاه‌های متولی ورزش و جوانان و نهادهای حمایتی استفاده کنیم. این همکاری ضمن کاهش موازی‌کاری، دسترسی گروه‌های هدف را افزایش می‌دهد و اجرای مداخلات سلامت‌محور را اثربخش‌تر می‌کند.

خاطره سیاحتی ماموریت مرند چگونه بود؟

مرند پاییزی، خنک و آفتابی بود. برخی از همکاران به روستاهایی مانند زنوز سر زدند و از نزدیک باغ‌های سیب و زردآلوی آن حوالی را بازدید کردند. یا روستای پلکانی زنوزق و چشم‌انداز سد زنوز. این طبیعت بی‌تکلف، درست مثل مهمان‌نوازی همکاران دانشگاه علوم پزشکی تبریز، سفری اداری را به خاطره‌ای نیکو بدل کرد.